Sytuacja gospodarczo - ekonomiczna - społeczna gminy.

Jej stan obecny. Wady i zalety gminy. Kierunki rozwoju.

        Sytuacja gospodarczo – ekonomiczna – społeczna gminy jest złożona.

Jeżeli chodzi o gminę, o jej finanse czyli budżet i całą sferę za którą odpowiada gmina, to należy ocenić, że sytuacja jest dobra, ponieważ środki jakie ma do dyspozycji Rada Gminy są wyższe niż 5, czy 15 lat wcześniej i nie chodzi tu o wielkość nominalną tylko o wielkości możliwości finansowania zadań za które odpowiada gmina.

        Natomiast sytuacja gminy jako całego społeczeństwa jest trudna.

        Oceniając sytuację gospodarczo – ekonomiczno i społeczną gminy należy rozpatrywać wspólnie z całym rejonem, w którym się znajduje tj. nie tylko powiat czy województwo, lecz jeszcze szerzej, bo cała Polskę Wschodnią.

W tej części kraju, a szczególnie w województwie podlaskim, od wielu lat jest bardzo wyraźny regres. Jest kilka przyczyn . Do nich trzeba zaliczyć rolniczy charakter regionu.

Opłacalność w sektorze rolnym od czasów transformacji ciągle się zmniejsza. Do innych czynników, które wpływają na to, że region rozwija się wolniej niż inne, należy zaliczyć zapóźnienia w rozwoju infrastruktury, przemysłu, ograniczenie współpracy gospodarczej z państwami wschodnimi szczególnie z Rosją.

        Atrakcyjność inwestycyjna naszego regionu jest o wiele mniejsza niż rejonów zachodniej, czy południowej części kraju. Na jej wzrost wpływ mają takie czynniki jak: bliskość wielkich miast, dostępność komunikacyjna, chłonność rynku lokalnego, bliskość granicy zachodniej, zasoby kapitału lokalnego.

        Obecnie gminę Szepietowo zamieszkuje 7.835 osób. W stosunku do roku ubiegłego – 8.200, nastąpił duży spadek ludności, ale nastąpił on w wyniku odejścia sołectwa Bryki do gminy Wysokie Mazowieckie.

Struktura ludności pod względem wiekowym przedstawia się następująco:

0 – 9 lat – 1055 osób

10 – 14 lat – 680 osób

15 – 19 lat – 629 osób

20 – 24 lat – 574 osób

25 – 49 lat – 2500 osób

50 – 64 lat – 1136 osób

ponad 65 lat – 1349 osób

Struktura zatrudnienia jest następująca:

- w rolnictwie 2.400 osób

- w przemyśle 200 osób

- w budownictwie 60 osób

- w handlu i usługach 250 osób

- w transporcie 150 osób

- w sferze budżetowej 200 osób

        Na terenie gminy występuje duża liczba bezrobotnych. W Powiatowym Urzędzie Pracy zarejestrowanych obecnie jest 490 bezrobotnych , w tym 46 osób pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Do tego należy dodać bezrobocie ukryte, które szczególnie występuje wśród rodzin posiadających niewielkie gospodarstwa rolne.

        Najwięcej osób zatrudnionych jest w rolnictwie. Rolnictwo naszej gminy na tle rolnictwa krajowego nie wypada źle, a na tle rolnictwa województwa podlaskiego nawet bardzo dobrze. Na dobry poziom naszego rolnictwa wpływa kilka czynników. Stosunkowo dobre gleby, niezła struktura agrarna, tradycyjna duża pracowitość rolników, dobre przygotowanie fachowe (duży wpływ ma min. działalność miejscowego Ośrodka Doradztwa Rolniczego). Bardzo korzystnie na rozwój rolnictwa wpłynęła i trwa to obecnie, działalność OSM „Mlekowita” w Wysokiem Mazowieckiem. Dzięki Mlekowiecie na terenie gminy powstało wiele gospodarstw specjalizujących się w hodowli bydła mlecznego. Jest to jeden z nielicznych podmiotów, który nie zawodzi rolników. Wiele gospodarstw tylko dzięki regularnym wypłatom za dostarczone mleko może normalnie funkcjonować. Działalność mleczarni przynosi dochody dostawcom mleka a także przewoźnikom, punktom serwisowym sprzętu udojowego, bankom a także pracę w zakładzie mieszkańcom i naszej gminy.

        Problemem aktualnego rolnictwa jest zmniejszający się parytet dochodów, duże problemy ze zbyciem niektórych surowców rolnych.

Na styku z rolnictwem Europy Zachodniej rolnictwo polskie, a także i naszej gminy jest mniej konkurencyjne ze względu na dużą liczbę zatrudnionych w nim i gorszą strukturę agrarną. (mniejsza średnia pow. gospodarstw). Co w konsekwencji ma wpływ na mniejszą jego wydajność na 1 zatrudnionego.

Gdyby były możliwości zatrudnienia poza rolnictwem wielu mieszkańców wsi podjęłoby taka pracę i w bardzo szybkim okresie oba wcześniej wymienione czynniki zostałyby poprawione. Poprawie uległaby struktura agrarna, ponieważ wielu właścicieli gospodarstw mogłoby sprzedać lub wydzierżawić dla sąsiada na powiększenie. Problem tylko, że takiej pracy poza rolnictwem nie ma.

        Brak walorów  przyrodniczych na terenie gminy nie zezwala na rozwój ostatnio bardzo modnej agroturystyki.

        Jeżeli chodzi o sektory pozarolnicze gospodarki na terenie gminy to należy ocenić, że sytuacja jest trudna.

W miejscowości Szepietowo do końca lat 80-tych funkcjonowało wiele zakładów pracy. Głównie były to spółdzielnie, które nie potrafiły odnaleźć się w nowej rzeczywistości po transformacji ustrojowej. Także przedsiębiorstwa państwowe, które w zdecydowanej większości funkcjonowały do obsługi miejscowego rolnictwa w wyniku zmian systemu produkcji, powstania konkurencyjnych podmiotów prywatnych nie potrafiły utrzymać się na rynku i uległy likwidacji lub bardzo ograniczyły produkcję i zatrudnienie. Na majątku tych zakładów, w wyniku zakupów powstały podmioty prywatne, ale tylko nieliczne utrzymały wcześniejszy profil produkcji i co najważniejsze poziom zatrudnienia. Do tych pozytywnych przykładów należy zaliczyć Zakład Prefabrykatów „Unimex” ROLPOL, Zakład Artykułów Sanitarnych.

Zakłady które zaprzestały działalności lub bardzo ograniczyły, a szczególnie ograniczyły zatrudnienie  to : POZH, baza PMB, WZGSSH, SUR, Spółdzielnia Podlasie, która była zakładem zatrudniającym największą ilość pracowników – obecnie zakład pracy ochronnej DIKPAK zatrudnia kilkanaście osób, Mieszalnia Pasz, Cegielnia – zaprzestała produkcji z powodu braku surowca.

W ostatnim okresie czasu zaprzestały działalność Rolimpex Nasiona Spółka z o.o., była Centrala Nasienna. Obecnie obiekt tego zakładu został oddany jako aport do funduszu de inwestycyjnego spółka z o.o. z grupy Rolimpex celem zbycia przez ten podmiot. Bardzo ograniczyły działalność i zatrudnienie (1 osoba) Podlaskie Zakłady Zbożowe – Zakład w Szepietowie.

Niekorzystna dla gminy jest zła kondycja PKP. Z  PKP związanych jest wiele rodzin z Szepietowa i z terenu gminy. Mimo, że dla tego typu przedsiębiorstw nie grozi likwidacja, to ogranicza ono zatrudnienie.

        Do wcześniej wymienionych dobrze prosperujących zakładów powstałych na bazie byłych przedsiębiorstw, czy spółdzielni, należy dodać zakłady, które powstały praktycznie od podstaw i pomyślnie funkcjonują dając zatrudnienie dla wielu pracowników. W pierwszej kolejności należy wymienić Przedsiębiorstwo Telekomunikacyjne Szeptel S.A. Obecną spółkę giełdową utworzyła gmina Szepietowo. Oprócz zatrudnienia i podatku, znaną dla wszystkich korzyść dla gminy to możliwość sprzedaży walorów tej spółki. Do podmiotów zatrudniających większą ilość pracowników należy zaliczyć także Energobud 1, sklep i piekarnię Waldemara Hermana.

        Wielość dobrze prosperujących podmiotów gospodarczych to wielostronne korzyści dla gminy. Daje  możliwość uzyskania dochodów mieszkańcom, dochodów do budżetu gminy z tytułu podatku od nieruchomości i udziału w podatku dochodowym.

Obecnie największe kwoty podatku od nieruchomości do budżetu gminy wpływają od:

1. Zakład Energetyczny S.A. w Białymstoku – 85.503 zł

2. DIKPAK S.c. w Białymstoku (refundacje) – 41.626 zł

3. Podlaskie Zakłady Zbożowe S.A. w Białymstoku – 38.653 zł

4. Gminna Spółdzielnia „SCh” w Szepietowie – 39.337 zł

5. „MNI Telecom” S.A. w Szepietowie – 37.055 zł

        Zadaniem władz lokalnych jest stwarzanie warunków do ich powstania i rozwoju. Z tym, że możliwości i kompetencje władz szczebla lokalnego są ograniczone.

Władze lokalne nie mają wpływu na wiele czynników, które wpływają na rozwój gospodarczy – politykę fiskalną, kredytową, ubezpieczeń społecznych, obciążeń pracowniczych, politykę celną itp.

Podkreślić jeszcze należy ten najważniejszy w naszym kraju, gdy bierzemy pod uwagę uwarunkowania lokalne – położenie regionalne.

Te ograniczone możliwości, które ma samorząd terytorialny przez władze naszej gminy uważam, że są  stwarzane.

        Na rozwój gospodarczy niewątpliwie wpływ ma rozwój infrastruktury za którą odpowiada samorząd. W gminie Szepietowo w okresie ostatnich kilku lat bardzo duże środki, jak na możliwości podlaskiej wiejskiej gminy, przeznaczono na inwestycje. Zwodociągowane i stelefonizowane  są już wszystkie miejscowości gminy, w Szepietowie budowane są kanały deszczowe i sanitarne, w najbliższej przyszłości modernizowana będzie oczyszczalnia ścieków. Dużo inwestycji prowadzonych jest na drogach.

        Największą inwestycją od kilkunastu lat na terenie gminy jest budowa gimnazjum wraz z zespołem sportowym.

        Dobra sytuacja  ekonomiczna budżetu gminy pozwala prowadzić szeroką działalność inwestycyjną. W roku 2000 około 40 % wydatków budżetu stanowiły wydatki na inwestycje i remonty. W roku bieżącym będzie podobnie. Zezwala na to wcześniej wspomniany już fakt posiadania akcji Spółki „Szeptel”S.A.. Dla porównania budżet gminy Szepietowo na 2001 r. wynosi 12.602 tys. zł , a porównywalnej obszarowo i ludnościowo gminy Czyżew  7.600  tys. zł.

        Drugim czynnikiem zależnym od władz gminnych, który ma wpływ lub może mieć wpływ na działalność podmiotów gospodarczych jest ustalanie wysokości podatku od nieruchomości. Rada Gminy Szepietowo od wielu lat ustala je w najniższych możliwych stawkach, czyli do 50 % stawek ustalanych przez Ministra Finansów, niżej już  prawo nie zezwala. Robi to w świadomości otrzymania mniejszej kwoty  subwencji.

        Są to dwa instrumenty mogące mieć wpływ na rozwój gospodarczy, a całkowicie zależne od władz  lokalnych.

Prawo zabrania dla gminy prowadzenia działalności gospodarczej samodzielnie, czy wspólnie z innymi podmiotami innej niż z zakresu usług komunalnych. Rozwój infrastruktury w tym przygotowanie terenów pod działalność, liberalna polityka podatkowa  (ale dotyczy tylko podatku od nieruchomości), zapraszanie inwestorów do działalności  to główne elementy działalności władz lokalnych. Problem jest tylko w tym, iż podaż wolnych obiektów przemysłowych,  niskie podatki lokalne, czy tania  na ogół siła występuje w wielu, a nawet bardzo wielu gminach.

        Obecnie bardzo pożądani są inwestorzy z branży produkcji przemysłowej i przetwórstwa rolnego. Nie jest tajemnicą, że w przypadku rentowego i wiarygodnego przedsięwzięcia polegającego na utworzeniu nowych miejsc pracy, gmina ma możliwości wsparcia kapitałowego. Warunek tylko przedsięwzięcia bardzo wiarygodnego. Były zakusy na kasę gminną np. próba powstania spółki Szeptolej.

        Samorząd gminny nie ma bezpośrednich instrumentów do walki z bezrobociem. Na jego wielkość wpływa przede wszystkim sytuacja społeczno – gospodarcza w kraju i polityka rządu.

        W celu zmniejszenia skutków bezrobocia co roku przy udziale Powiatowego Urzędu Pracy organizowane są roboty publiczne lub prace interwencyjne. Starania są o uzyskanie jak największej ilości bezrobotnych nawet, gdy nie zabezpieczony w pełni jest front robót.

        Sytuacja społeczna gminy jest trudna. Wielu rodzinom z terenu gminy żyje się coraz trudniej z powodu niskich dochodów. Według danych kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej 15% mieszkańców gminy żyje w ubóstwie  i ma bardzo duże trudności w zaspokajaniu najpilniejszych potrzeb bytowych. Przyczyną jest przede wszystkim bezrobocie, ale też niezaradność i nadużywanie alkoholu.

        Jest około 50 rodzin, których głównym źródłem utrzymania są zasiłki z opieki społecznej.

        Oceniając wady i zalety gminy i możliwe kierunki rozwoju, nie można jej dokonać w oderwaniu od otoczenia. Do zalet gminy należy zaliczyć dobre rolnictwo, stosunkowo dobra infrastruktura komunalna, dobre położenie (przebiegająca przez teren gminy kolej, sieć dróg krajowych i wojewódzkich), duży potencjał ludzki, duża ilość wolnych obiektów, niskie ceny nieruchomości,  tania siła robocza, bliskość chłonnego rynku wschodniego, czyste środowisko.

        Do wad lub zagrożeń należy zaliczyć:

- mała opłacalność produkcji w której specjalizuje się region (rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy),

- zły stan techniczny obiektów produkcyjnych,

- mała różnorodność produkowanych wyrobów,

- mało chłonny rynek wewnętrzny,

- brak tradycji zorganizowanej produkcji (np. spółdzielczości),

- zbyt nadmierna ilość zatrudniona w rolnictwie i brak możliwości zatrudnienia w innych dziedzinach gospodarki,

- mała różnorodność produkowanych wyrobów.